کاهش تولید مواد معدنی در یک سال همزمان با افزایش خام فروشی/توجیه مسئولان چیست؟

بررسی عملکرد تولید و صادرات مواد معدنی طی سالهای ۹۷ و ۹۸ نشان می دهد در طول یک سال ۵۰ میلیون تن از استخراج مواد معدنی کاسته شده اما در عوض صادرات مواد معدنی به صورت خام ۲۰ درصد بالا رفته است.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی رادار اقتصاد مقام معظم رهبری در جلسه اخیر خود با اعضای هیات دولت گلایه هایی را در خصوص خام فروشی مواد معدنی بیان داشته  و فرمودند مواد معدنی و سنگ های قیمتی به صورت خام از ایران خارج می شود و بعد از فراوری با قیمت بسیار بالاتری دوباره به کشور وارد می شود که این روند باید اصلاح شود.

این گزارش حاکی است سیاستگذاری برای توسعه زنجیره ارزش محصولات معدنی و فلزی براساس راهبردهای کلان، ظرفیت ها و نیازهای هر کشور انجام می شود. کشورهایی که به دنبال توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا و فناوری های پیشرفته هستند، با وضع عوارض و مالیات، جذابیت صادرات مواد خام و نیمه خام را کاهش داده و سیاست های حمایتی خود را به توسعه حلقه های تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، رقابت پذیر و فناورانه متمرکز می کنند.

بر این اساس،  «خام فروشی» را نمی توان ذاتاً پدیده ای مثبت یا منفی تلقی کرد و راهبردهای اقتصادی، صنعتی و تجاری هر کشوری در مواجهه با این پدیده متفاوت است. ایران کشوری غنی از نظر ذخایر معدنی محسوب می شود و با داشتن ۷ درصد منابع معدنی دنیا، جایگاه پنجم را در میان کشورهای معدن خیز جهان به خود اختصاص داده است.

با توجه به راهبرد کلان «سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی» در ایران و تأکید اسناد بالادستی بر جلوگیری از خام فروشی، انتظار می رود تا سیاستهای اقتصادی، صنعتی و تجاری کشور در جهت حمایت از توسعه زنجیره ارزش محصولات معدنی و فلزی باشد، اما توجه به این نکته ضروری است که سیاست های حمایتی از توسعه زنجیره ارزش باید با در نظر گرفتن ظرفیت ها، شرایط، اقتضائات و نیازهای کشور باشد.

*کاهش ۵۰ میلیون تنی استخراج مواد معدنی در یک سال

داریوش اسماعیلی  معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صنعت معدن و تجارت اوایل سال ۹۹  اعلام کرد در سال ۹۸ در استخراج مواد معدنی به رقم ۴۱۰ میلیون تن مواد معدنی رسیدیم و هم اکنون ذخایر ثبت شده معدنی ما ۵۰ میلیارد تن است.

وی با بیان اینکه ۱۰ هزار و ۴۰۴ معدن در کشور داریم، گفت: بیش از ۵ هزار و ۶۰۰ معدن فعال است و حدود ۱۴۲ هزار اشتغال مستقیم در معادن وجود دارد.

اسماعیلی با بیان اینکه در سال گذشته ۲۵ درصد از کل صادرات غیرنفتی کشور به حوزه معدن و صنایع معدنی اختصاص داشته است، گفت: در سال ۹۹ می خواهیم ۲۰ تا ۲۵ درصد به ذخایر معدنی کشور، ۳۰ درصد به میزان استخراج و ۲۵ درصد به تولیدات صنایع معدنی اضافه کنیم.

مرکز پژوهشهای مجلس براساس گزارشی که در سال ۹۷ تدوین کرده بود اعلام کرد از حدود ۴۶۰ میلیون تن انواع مواد معدنی استخراج شده در سال ۹۷  از معادن کشور، حدود ۲۵ میلیون تن ماده معدنی به صورت خام یا فرآوری شده (کنسانتره) صادر شده که سهم آن از کل مواد معدنی استخراج شده از معادن کشور حدود ۵.۵ درصد است و البته همین میزان صادرات ماده معدنی خام نیز قابل دفاع نبوده و باید به صفر برسد.

*افزایش خام فروشی به دلیل کاهش ارزش پول ملی

براساس صحبت های معاون وزیر صمت و همچنین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس اگرچه تولید مواد معدنی بین سالهای ۹۷ و ۹۸ کاهش یافته اما در عوض صادرات این مواد به صورت خام افزایش پیدا کرده است.

حدود ۹۰ درصد از مواد معدنی صادر شده، مربوط به انواع سنگ های ساختمانی و تزئینی، سنگ آهن دانه بند، کنسانتره و گندله سنگ آهن بوده است. بیش از ۳۷۵ میلیون تن از مواد معدنی استخراج شده از معادن کشور (بدون در نظر گرفتن شن و ماسه) به عنوان ماده اولیه در زنجیره ارزش محصولات معدنی و فلزی مورد استفاده قرار گرفته اند.

بخش عمده ای از این مواد معدنی در واحدهای فرآوری و صنایع معدنی کشور به محصولات نیمه خام مانند شمش فولادی (بیلت، بلوم و اسلب)، کاتد مس، شمش آلومینیوم، شمش روی و بخش دیگری به محصولاتی چون ورق، تیرآهن، میلگرد، سیم و کابل، قطعات خودرو، لوازم خانگی، لوازم و تجهیزات ساختمانی و… و. تبدیل شده اند.

سیاست های دولت در کنترل دستوری قیمت داخلی مواد معدنی و فلزی و کاهش ارزش پول ملی، جذابیت صادرات محصولات معدنی و فلزی خام و نیمه خام را برای فعالان اقتصادی و تجار افزایش داده است. به طوری که وزارت صمت مجبور به تعیین کف عرضه و الزام تولید کنندگان به عرضه محصولات خود در بورس کالا، برای تضمین تأمین نیاز داخل شده که چالش های زیادی را برای فعالان بخش معدن و صنایع معدنی ایجاد کرده است.

بر این اساس، سیاستگذاری برای توسعه زنجیره ارزش محصولات مختلف معدنی و فلزی نیازمند بررسی شرایط خاص هر زنجیره، ظرفیت ها، عرضه و تقاضای داخلی و روندهای حاکم بر بازارهای جهانی است که حتی می تواند به صورت مقطعی تغییر یابد و باید از انعطاف پذیری لازم برخوردار باشد. هدفمند نبودن سیاست های حمایتی، دخالت غیر اصولی دولت در مدیریت بنگاه های اقتصادی و ایجاد شکاف قیمتی با قیمت های جهانی، امکان توسعه متوازن زنجیره ارزش محصولات معدنی و فلزی را از بین می برد.

در حال حاضر و با توجه به آمارهای رسمی، سهم صادرات محصولات خام یا با ارزش افزوده پائین در حوزه مواد معدنی در مقایسه با محصولات توزیع شده در داخل قابل توجه نیست و عمده مواد معدنی استخراج شده از معادن کشور به عنوان ماده اولیه در زنجیره ارزش تولید مورد استفاده قرار می گیرند. برقراری توازن در زنجیره ارزش محصولات معدنی و فلزی و توسعه این زنجیره نیازمند بازنگری جدی در راهبردها و سیاست های اجرایی است.

* علل مختلف خام فروشی مواد معدنی از نبود فناوری تا وجود بروکراسی

چرایی خام فروشی مواد معدنی مثل بسیاری از مواد با ارزشی که در کشور استخراج می شود نظیر نفت، از جمله پرسش هایی است که هنوز پاسخی به آن داده نشده و هر بار صحبتی مبنی بر اصلاح این رویه به میان می آید و دوباره به فراموشی سپرده می شود.

به دلیل نبود فناوری‌، در ایران از هر تن سنگ خام تنها رقمی معادل ۱۲ متر سنگ فرآوری تولید می شود در حالی که با همین میزان سنگ خام، در چین معادل ۱۸ متر سنگ فرآوری می شود. لذا امروز شاهد هستیم که سنگ خام از ایران به کشورهایی نظیر چین صادر و سپس همان سنگ فرآوری شده دوباره به ایران واردات می شود.

به گفته مسئولان وزارت صمت به علل های گوناگون کشورمان نتوانسته است در میان کشورهای مشابه دارای ذخایر معدنی همچون استرالیا، کانادا، آفریقای جنوبی و شیلی، در جایگاه واقعی خود قرار گیرد. حال دولت باید به جای ممنوع کردن معدنکاران از فروش خام سنگ به شرکت های خارجی، زمینه فروش آن را در داخل کشور به قیمت مناسب که سود کافی برای معدنکار داشته باشد، فراهم کند.

تعطیلی معادن، ضعف صنایع فرآوری، فقدان قابلیت برنامه ریزی برای فرآوری برخی مواد معدنی، مغایرت نرخ خرید صنایع داخلی از معدنکاران با قیمت جهانی مواد خام معدنی، فراهم نبودن زمینه برای فروش داخلی مواد خام معدنی، معضل تسهیلات بانکی و نرخ سود بالا، غفلت از بخش فرآوری مواد معدنی، تاثیر ظرفیت استخراج معدن بر موضوع خام فروشی، بی ثباتی در برنامه ریزی برای بهره برداری و تولید در بخش معدن و خام فروشی برخی سنگ ها توسط معدن داران و فعالان بخش صنایع معدنی از جمله آسیب‌های فعلی در حوزه معادن سنگ است.

محمد اسماعیل صمیمی دهکردی  کارشناس اقتصادی با اشاره به بیانات  اخیر مقام معظم رهبری که سالهای متمادی است تکرار می شود ولی کسی به آن عمل نمی کند در گفت وگو با خبرنگار پایگاه رادار اقتصاد می گوید هر نوع دستور و تکلیفی از سوی دولت به معدنکاران جزء وارد ساختن ضربه به ساختار فعالیت و تولید در این بخش خاصیتی ندارد.

وی ادامه می دهد: باید برای تولید و صادرات امکانات لازم و تکنولوژی جدید در اختیار معدنکاران قرار بگیرد  در غیر این صورت نمی توانند مواد معدنی را بعد از استخراج در انبار نگه دارند تا زمانی فرا برسد که دولتمردان بخواهند برای فرآوری آن اقدام به واردات تکنولوژی کنند.

این کارشناس اقتصاد با تاکید براینکه زمانی که ماده معدنی استخراج می شود نیازمند فرآوری است اظهار می کند: با توجه به اینکه هیچ فناوری برای این بخش در دسترس کارخانه ها قرار نگرفته چطور توقع دارند که ماده معدنی روی دست معدنکاری که تنها با این حرفه چرخ اقتصاد را می گرداند باقی بماند.

همچنین فریال مستوفی، رییس مرکز خدمات سرمایه گذاری اتاق تهران  با تاکید بر اینکه خام فروشی تاراج منابع ملی است و این هزینه سنگینی را بر دوش آیندگان این کشور تحمیل می کند علل پیدایش و ابعاد این پدیده را تشریح کرده و گفت: رشد اقتصاد هر کشور نیاز به تجهیز بخش های مختلف تولید دارد در غیر این صورت درآمدزایی از صادرات ناشی از فروش خام محصولات تنها نصیب طرف خریدار می شود و در این بین صادرکننده با دست خالی و ثروت از دست رفته مواجه می شود .  

 این فعال حوزه معدن با تاکید بر اینکه تقویت صادرات غیر نفتی مستلزم توسعه تولید همراه با تکنولوژی روز دنیا و پاسخگوی نیاز بازار مصرف است، گفت: حالا برای کاهش صادرات خام باید صنایع فرآوری با علم تبدیل، همراه باشد و این موقعیت به معنای حفظ جایگاه محصولات کشور در بازارهای صادراتی است.

به گفته عضو هیئت نمایندگان اتاق، فقدان دستگاه و ماشین آلات روز، تکنولوژی و همچنین صنایع مرتبط باعث شده که در همان ابتدا جهت درآمدزایی منابع به کشور دوم فروخته و صادر شود تا از طریق صنایع فرآوری به مواد مورد نیاز سایر صنایع و مصرف کننده نهایی تبدیل شود.

مستوفی تاکید کرد: قطعا اگر مواد معدنی در کشور فرآوری و تبدیل به محصول نهایی شود، می تواند ارزآوری بیشتری برای اقتصاد و همچنین سود بیشتری را برای تولید کننده حاصل کند؛ پس تولید کنندگان با توجه به نتیجه خام فروشی قطع تمایلی برای فروش مواد معدنی ندارد اما در شرایطی که هیچ گزینه دیگری وجود ندارد به نظر نمی رسد راه دیگری باقی بماند که باز هم خام فروشی محسوب نمی شود.

مستوفی با اشاره به اینکه صادرات غیر نفتی شرایط مناسبی از رشد اقتصاد را ترسیم می کند ادامه داد: برای تحقق این هدف زیر ساخت ها جهت صادرات با محوریت سودآوری بالا نقش اساسی خود را نشان می دهد. توسعه ابزارهای لازم برای تقویت زیر ساخت اولین اقدام است چراکه ضعف صنایع فرآوری و نبود برنامه بلند مدت برای فرآوری برخی مواد معدنی در حاشیه مشکلات ناشی از ضعف حمل و نقل، مبادلات پولی با سایر کشورها، ناهماهنگی بانک های داخلی با تولیدکنندگان و از همه مهمتر بی برنامگی در تبیین و ابلاغ مصوبات، از جمله آسیب هایی است که حوزه تولید به ویژه در بخش معدن را هدف قرار داده است و تاکنون خسارت های زیادی را نیز به این بخش وارد کرده است.

مستوفی تنوع بخشی به سبد صادرات مواد معدنی را از جمله برنامه های کلیدی برای توسعه این بخش می داند و با انتقاد از اینکه هنوز اقدام جدی از سوی متولیان در راستای تشویق و حمایت از تولید کنندگان و فعالان بخش معدن صورت نگرفته است گفت: تا زمانی که ضعف هایی که در راستای زنجیره تولید تا صادرات مواد معدنی به آن اشاره شد، همچنان پابرجا باشد موضوع خام فروشی و افزایش هزینه های تولید لطمه خود را به اقتصاد کشور می زند .

رییس مرکز خدمات سرمایه گذاری اتاق تهران در پایان با تاکید بر اینکه، ضعف در صنایع فرآوری، زیرساخت های معیوب و فشارهای ناشی از تحریم متوجه بخش تولید کشور است، گفت: باید در راستای اصلاح برنامه ها و سیاست های اجرایی با دقت بیشتری عمل شود و با واردات تکنولوژی و علم نوین، از خروج سرمایه های ملی جلوگیری شود که موضوع تنها با مشارکت بخش خصوصی قابل اجراست.

انتهای پیام/

۷ شهریور ۱۳۹۹ - ۱۱:۲۸
کد خبر: 643

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 2 + 0 =